Tusmo

Dumarkii Jannada loogu bishaareeyey:

Waxa jira haween badan oo loogu bishaareeyey Jannada kuwaasoo kamid ahaa dumarkii saxaabada. Bishaaradaasi waa mid ku socota muslimiinta kale si ay ugu daydaan oo ayagan abaalgudkoodu u noqdo Jannada Raxmaanka.

Hadaad rabto halkan ka daawo ama akhriso:

Khadiija bintu Khuweylid

Xaaskii nabiga (scw) ee Khadiija bintu Khuweylid waxa loogu bishaareeyey Jannada. Maalin ayaa Malakul Jibriil u yimid nabiga (scw) wuxuuna ku dhahay: Rasuulkii Ilaahayoow, waa tan Khadiija soo sida weel cunto ku jirto ee marka ay kuu timaado, iga gaadhsii salaan katimid xaga Ilaahay iyo anigaba, uguna bishaaree Guri jannada ku yaala oo ka samaysan macdanta lu’lu’a oo aan buuq iyo daal toona lahayn.[1]

Caasha bintu Abibakar

Nabigu waxa uu arkay riyo tusinaysa inuu guursanayo Caasha waxaanu yidhi; (Hurdada ayaa laygu kaa tusay laba jeer, waxaan arkay Nin kugu sida dacal xariira oo dhahaya: Tani waa xaaskaagii, waanan daahfuray, mise waa Adiga. Aniguna waxa dhihi hadii ay xaga Ilaahay ka sugnaatey way ahaan) [2]

Dhanka kale Caasha waxay nabiga waydiisay: Rasuulkii Ilaahayoow, yaa kamid ah xaasaskaaga Jannada, wuxuu dhahay: adigu kamid ayaad tahay.[3]

Faadima bintu Muxamed

Nabigu (scw) wuxuu ku qoray dhulka afar khad, kolkaasuu yidhi: “ma garanaysaan khadadkan? Waxay dhaheen: Ilaahay iyo Rasuulkiisa ayaa og, wuxuu yidhi: Haweenka Jannada waxa ugu fadli badan Khadiija bintu khuweylid, Faadima bintu Muxamed, Aasiya bintu Musaaxim, iyo Maryama bintu Cimraan..”[4]

Sidoo kale Faadima waa marwada hogaaminaysa dumarka caalamiinta sida Caasha Ilaahay raali haka ahaadee ay kasoo warisay:

Markii nabigii Ilaahay bukooday (furaashkii geerida) ayay Faadima usoo gashay, markaasuu nabigu dhagta war ugu sheegay wayn oyday, hadan war kale ayuu u sheegay wayna qososhay.

Caasha (Rc) ayaa waydiisay Faadima kadib markii rasuulka la oofsaday, waxayna Faadima tidhi: markii hore wuxuu ii sheegay inu xanuunkan uu ugeeriyoonaya waanan ooyay, markii danbana wuxuu ii sheegay inaan ahay madaxda dumarka jannada waanan qoslay. [5]

Umu Suleym Alqumaysaa (hooyada Anas ibnu Maalik)

Umu Suleym waxay wiilkeedii Anas ibnu Maalik adeege uga dhigtay Rasuulka (scw), waana gabadhii maherkeedu ahaa islaamka, ee arrintii la yaabka ahaydna ku samaysay odaygeedii Abudalxa, Ilaahay raali haka ahaadee.

Waxa imaamu Muslim soo saaray in Rasuulku dhahay: “Jannada ayaan galay, waxaanan maqlay sanqadh socodka, waxaana idhi waa kuma? Waxay dhaheen: waa Qumaysaa bintu Malxaan (Umu Sulaym).[6]

Haweenaydii suuxi jirtay Saciira Al-asadiya, ama Umu Zufar:

Haweenaydana way suuxi jirtay waxaana muuqan jiray cawradeeda, kadibna nabiga (scw) ayey u timid oo waydiisatay inuu Allah u baryo inuu ka dulqaado dhibka suuxitaanka, markaasuu Rasuulku dhahay: hadaad rabto waad ku sabri oo Jannada ayaad gali, hadaad rabtana Alle ayaan kuu baryi hakaa dulqaadee, markaasay tidhi: Rasuulkii Ilaahayoow, waan ku sabrayaa ee ii bari Ilaahay markaan suuxo inaanay cawradaydu muuqan, kadibna Rasuulka u baryey Ilaahay.[7]

Miskiinadii timirta ukala jeexday labadeedii hablood.

Sida Imaamu Muslim soo saaray waxay Caasha tidhi: Haweenay miskiinad ah oo wadata laba hablood oo yaryar ayaa ii timid, waxaanan siiyey sadex xabo oo timir ah, kadibna hablihii yaraa mid kasta xabad timir ah ayey siiyey, kii sadexaadna ayadaa is tidhi afka gasho, balse labadii hablood ayaa ka dalbaday kadibna inta ay xabadii timirta ahayd kala jeexdaya ayey siiyey hablihii. Arrintaa ayey Caasha la yaabtay markaasay uga warrantay nabiga (scw) wuxuuna nabigu dhahay: “Janno ayaa u waajibtay, ama Naarta ayaa laga xoreeyey”[8]

Haweenaydii wanaajisay jiiraankeeda:

Nabig waxa lagu dhahay: Rasuulkii Ilaahayoow heblaayo waxay tukataa habeenka, wayna soomta balse waxay carrabkeeda ku dhibtaa jiiraankeeda, wuxuu dhahay nabigu: Khayr malaha, ayadu waa ehelka naarta, waxay dhaheen Rasuul Allow: heblaayo salaadaha waajibka ah oo kaliya ayey tukataa, cidna ma dhibto, wuxuu dhahay nabigu “Ayadu waa ehelka Jannada”[9]

Umu Ayman, Barka Alxabashiyah:

Umu Ayman waa haweenaydii soo korisay nabiga (scw), waxaanu nabigu ugu bishaareeyey Jannada, wuxuuna dhahay: Cidii ay farxad galinayso inuu guursado haweenay ehelka Jannada kamid ah ha guursado Umu Ayman.[10]

Waxa guursaday Zayid ibnu Xaaritha oo ahaa mawlihii rasuulka iyo saxaabigii nabigu aadka u jeclaa, waxayna u dhashay Usaama ibnu Zayid oo isagana nabigu (scw) aad u jeclaa.

Umu Camaara:

Umu Camaara waxay kamid ahayd labadii haween ee kaliya ee nabiga islaamnimada kula heshiiyey habeenkii baycada Caqabada labaad, sidoo kale Umu Camaara waxay ka qayb gashay dagaalkii Uxud ayadoo difaacaysa nabiga (scw), kolkaasuu nabiguna ugu duceeyey isagoo leh: Ilaahyoow reer Umucamaara rafiiqayga Jannada ka yeel”

Dhanka kale Umu Camaara waxay ka qaybgashay heshiiskii saxaabadu geedka hoostiisa ay nabiga kula galeen, ee Ilaahayna kaga raalida noqday (baycatu Alridwaan).

عَنْ جَابِرٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لَا يَدْخُلُ النَّارَ أَحَدٌ مِمَّنْ بَايَعَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ

Jaabir waxa laga wariyey inuu kasoo wariyey rasuulkii Ilaahay (scw) inuu dhahay: ”Naarta ma galayo qof heshiiska (baycada) ku galay geedkan hoostiisa”[11]

Sumaya bintu Khayaad

Sumaya bitu Khayaad waa shahiidadii ugu horeysay ee Islaamka, waxa islaamay ayada, odaygeedii Yaasir, seedigeed Cabdulaahi iyo wiilkeeda Cammaar, kadibna waxa lagu dhibay islaamnimadooda, kolkaasuu Rasuulku dhahay: “Samra reer Ala Yaasiroow, ballanteenu waa Jannadee” Dabadeedna habaarqabe Abujahal ayaa dilay oo waran kaga dhuftay xubinkeeda taranka.

Umu Xaraam bintu Malxaan

Umu Xaraam bintu Malxaan waxa qabay saxaabiga Cubaada ibnu Saamit, waxayna habaryar u ahayd nabiga (scw), nabiguna gurigeeda wuu booqan jiray, kadibna maalin ayuu nabigu gurigeeda seexday wuxuuna soo kacay isagoo qoslaya, markaasay Umu Xaraam tidhi: Rasuulkii Ilaahayow maxaa kaa qosliyey? Wuxuu dhahay: waxa la iisoo bandhigay qoom umadayda kamid ah oo fuulaya badda ayagoo duulaya, markaasay tidhi: rasuulkii Ilaahayoow Alle ii bari aan kamid noqdo kuwaase? Nabiguna wuu u baryey..

Dabadeedna xilligii Mucaawiya fuushay dooni ayada iyo ninkeedii, waxayna ku duuleen Qubrus kadibna faras ayey ka dhacday, waxayna dhimatay ayadoo shahiidad ah.[12]

Xafsa bintu Cumar

Xaaskii nabiga ee Xafsa bintu Cumar (I.R.H) waxay is qabteen Rasuulka (scw) kolkaasu nabigu ku furay hal dalqad, kadibna Malakul Jibriil ayaa u yimid nabiga (scw) oo ku dhahay: “Soo cesho Xafsa, waa mid soon badan oo salad badane, waana xaaskaaga Jannada”[13]

Asma bintu Abibakar

Asma waxay u diyaarisay nabiga iyo aabaheed Abubakr cunto saad ah maalintii uu hijronayey nabiga iyo saaxiibkii Abubakar, kadibna waxay halmaantay xadhigii lagu xidhayey weelkii cuntadu ay ku jirtay, markaasay maradeedii ka jeexday laba daraf waxayna ku xidhay weelkii cuntadu ku jirtay, kolkaasuu nabigu dhahay (scw): labadaas dacal wuxuu Ilaahay kuugu badalay laba dacal oo Jannada ah.[14]

Faadima bintu Asad: (Cali ibnu Abidaalib hooyadii):

Faadima Ilaahay raali haka ahaadee way islaamtay, wayna hijrootay. Markii ay geeriyootayna nabiga (scw) ayaa aaskeedii ka qaybgalay, waxa kafan looga dhigay qamiiskii rasuulka (scw). Nabiguna wuxuu seexday xabaasheedii.[15]

Rubayac bintu Mucawad:

Rubayac waxa dhalay Mucawa ibnu Xaarith oo isaga iyo walaalkii Cawf ay ahaayeen labadii dhalinyaro ee dagaalkii Badar dilay gaalkii Abujahal.

Rubayca waxay ka qaybgashay heshiiskii geedkii hoostiisa ee Ridwaan, dadka baycadaas ka qaybgalayna waa ehlu janno.

عَنْ جَابِرٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لَا يَدْخُلُ النَّارَ أَحَدٌ مِمَّنْ بَايَعَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ

Jaabir waxa laga wariyey inuu kasoo wariyey rasuulkii Ilaahay (scw) inuu dhahay: ”Naarta ma galayo qof heshiiska (baycada) ku galay geedkan hoostiisa”[16]

Kabshah bintu Raafic: (Sacad ibnu Mucaad hooyadii)

Kabshah waxa wiilkeedii Camru ibnu Mucaad ku geeriyooday dagaalkii Uxud. Dagaalkii markuu dhamaaday oo nabigu soo galay Madiina ayaa waxa rasuulka (scw) oo saaran faras uu hogaaminayo Sacad ibnu Mucaad ka hortimid Kabshah. Sacad ayaa rasuulka ku yidhi: waa hooyaday.

Rasuulkuna wuxuu ku yidhi: ”Umu Sacadeey ku bishaarayso una bishaaree ehelkoodii (shuhadadii Uxud) in ay isu raaceen jannada dhamaantood ayna u shafeeco qaadayaan ehelkooda”

Zaynab bintu Jaxsh:

Zaynab waxay kamid tahay hooyooyinka mu’miniinta, waana gabadhii lagasoo maheriyey samada. Rasuulku (scw) wuxuu yidhi: ”ta idiinku gacmo dheer ayaa ii hor imanaysa” [17]

Dabcan rasuulku (scw) waa ehlu janno, dumarkiisuna waa ehlu janno. Gabadhii ugu hor dhimatay haweenkii rasuulkuna waxay ahayd Zaynab bintu Jaxsh. Gacma dheeraantana waxa looga jeeda sadaqada badan.


[1] Muslim [2432]

[2] [Sahih Al-Jamic: 915]

[3] Xaakim fi Almustadrak [4/14]

[4] Imaam Axmed musnadka [4/409]

[5] Bukhaari: 3426

[6] Muslim [2456]

[7] Bukhaari [5328]

[8] Muslim [2630]

[9] Adab almufrad, bukhaari [114]

[10] Siyar aclaam alnubalaa [umu ayman]

[11] Sunan Tirmadi: 4653

[12] Bukhaari [2636]

[13] Dabari, Mucjam Alkabiir [934]

[14] Ibnu Casaakir, taariikh dimishiq [6/69]

[15] Siyar aclaam alnubalaa: faadima bintu asad

[16] Sunan Tirmadi: 4653

[17] Muslim: 2452